Energia po staremu odchodzi. Unijna transformacja zmieni domy, firmy i auta

Decyzje podejmowane na poziomie Unii Europejskiej coraz wyraźniej przekładają się na rachunki za energię, sposób ogrzewania budynków i wybór samochodów. Założenia zielonej transformacji obejmują nie tylko redukcję emisji, lecz także przebudowę sieci, przemysłu i transportu. Dla mieszkańców Świętochłowic oznacza to zarówno nowe wymagania, jak i możliwość korzystania z funduszy na modernizację domów oraz instalacje OZE. Największe pytanie brzmi dziś nie „czy”, lecz jak szybko ta zmiana obejmie kolejne sektory gospodarki.

• Unijne cele klimatyczne wyznaczają trzy granice zmian
• Domy i samochody wchodzą w epokę elektryfikacji
• Fundusze mają ograniczyć koszt transformacji dla regionów i rodzin
• Bezpieczeństwo energetyczne zależy także od surowców

Unijne cele klimatyczne wyznaczają trzy granice zmian

Polityka energetyczna Unii Europejskiej ma doprowadzić do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku. Podstawą tego planu są Europejski Zielony Ład oraz pakiet „Fit for 55”. Transformacja ma ograniczyć emisje, zwiększyć udział odnawialnych źródeł energii i zmniejszyć zależność państw członkowskich od importowanych paliw kopalnych.

Najważniejsze etapy zapisano w kilkuletnim harmonogramie:

• do 2030 roku emisje gazów cieplarnianych mają spaść o co najmniej 55 procent względem poziomu z 1990 roku, a końcowe zużycie energii ma zostać ograniczone o 11,7 procent;
• do 2040 roku Unia zakłada redukcję emisji netto o 90 procent, przy znaczącym udziale czystej energii elektrycznej w całym zapotrzebowaniu;
• w 2050 roku ma zostać osiągnięty bilans zeroemisyjny, a pozostałe emisje z najtrudniejszych sektorów będą równoważone przez pochłanianie dwutlenku węgla.

Tak wyznaczone cele wymuszają zmiany w energetyce, budownictwie, transporcie i przemyśle. Rosnąć ma udział energii słonecznej oraz wiatrowej, a procedury dla części inwestycji OZE mają zostać skrócone z wielu lat do kilku miesięcy. Jednocześnie rozwijane są wielkoskalowe magazyny energii, które mają zapewnić dostawy prądu wtedy, gdy produkcja z wiatru lub słońca jest niższa.

Przebudowy wymagają także sieci elektroenergetyczne. Coraz więcej prosumentów, pomp ciepła i ładowarek samochodowych oznacza większe obciążenie lokalnych linii. Dlatego państwa inwestują w inteligentne sieci, połączenia transgraniczne oraz modernizację infrastruktury dystrybucyjnej.

Zmianom podlega również system handlu emisjami EU ETS. Dochody ze sprzedaży uprawnień mają w większym stopniu wspierać przedsiębiorstwa inwestujące w ograniczenie emisji. Kolejny etap stanowi ETS2, obejmujący emisje związane między innymi z transportem drogowym i ogrzewaniem budynków. To właśnie ten system może zwiększyć znaczenie termomodernizacji oraz energooszczędnych źródeł ciepła dla gospodarstw domowych.

Domy i samochody wchodzą w epokę elektryfikacji

Budynki odpowiadają za około 40 procent zużycia energii w Unii Europejskiej oraz 36 procent emisji związanych z energią. Z tego powodu zrewidowana dyrektywa dotycząca charakterystyki energetycznej budynków zakłada przyspieszenie renowacji istniejących obiektów. Program „Fala Renowacji” przewiduje co najmniej podwojenie rocznego tempa modernizacji energetycznej do 2030 roku.

Nowe przepisy prowadzą do stopniowego upowszechnienia standardu budynków zeroemisyjnych. Wymogi obejmą zarówno obiekty publiczne i komercyjne, jak i nowe budynki mieszkalne. Mają one zużywać bardzo mało energii, a potrzebne ciepło i prąd powinny pochodzić z odnawialnych źródeł dostępnych na miejscu lub w najbliższym otoczeniu.

Wśród przewidywanych rozwiązań znajdują się:

• montaż instalacji słonecznych na dachach;
• poprawa izolacji przegród budowlanych;
• wykorzystanie pomp ciepła;
• systemy zarządzające zużyciem energii i ogrzewania;
• stopniowe wycofywanie dotacji do samodzielnych kotłów na paliwa kopalne, w tym węgiel i gaz.

Dla właściciela domu oznacza to, że modernizacja energetyczna będzie coraz częściej łączyła kilka elementów naraz. Sama wymiana źródła ciepła może nie wystarczyć, jeśli budynek ma duże straty energii. Najlepsze efekty przynosi zestawienie ocieplenia, sprawnego ogrzewania i instalacji produkującej prąd, choć zakres prac zawsze zależy od stanu konkretnego budynku.

Elektryfikacja obejmuje także transport. Unijne regulacje zakładają, że nowe samochody osobowe i dostawcze rejestrowane w państwach członkowskich będą bezemisyjne. Rynek rozwija przede wszystkim samochody bateryjne, choć przepisy dopuszczają także wykorzystanie neutralnych klimatycznie paliw syntetycznych oraz technologii wodorowej.

Rozporządzenie AFIR nakłada na państwa obowiązek rozbudowy sieci ładowania i tankowania paliw alternatywnych. Wzdłuż głównych korytarzy transportowych mają powstawać stacje szybkiego ładowania rozmieszczone w regularnych odstępach. Podobne zmiany obejmują lotnictwo i transport morski, gdzie rosnąć ma udział zrównoważonych paliw oraz zielonego wodoru.

Fundusze mają ograniczyć koszt transformacji dla regionów i rodzin

Przebudowa energetyki wymaga nakładów liczonych w bilionach euro. Modernizacja sieci, przemysłu i budynków może pogłębiać różnice między regionami, a wzrost kosztów energii może szczególnie dotknąć gospodarstwa o niskich dochodach. Dlatego unijne plany obejmują również instrumenty osłonowe.

Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji kieruje wsparcie do obszarów silnie zależnych od górnictwa i paliw kopalnych. W Polsce dotyczy to między innymi Górnego Śląska oraz Wielkopolski Wschodniej. Pieniądze mogą finansować:

• rozwój nowych branż i dywersyfikację gospodarki;
• przekwalifikowanie pracowników sektora górniczego;
• inwestycje przedsiębiorstw tworzących miejsca pracy w zielonych sektorach;
• modernizację infrastruktury potrzebnej do zmiany modelu energetycznego.

Uzupełnieniem jest Społeczny Fundusz Klimatyczny. Ma on pomagać gospodarstwom domowym i użytkownikom transportu szczególnie narażonym na skutki ETS2. Wsparcie może obejmować poprawę efektywności energetycznej budynków, instalację pomp ciepła oraz rozwój tańszego, zeroemisyjnego transportu publicznego.

Równolegle Clean Industrial Deal, czyli Czysty Ład Przemysłowy, łączy ograniczanie emisji z ochroną konkurencyjności europejskich firm. Plan przewiduje działania na rzecz niższych cen energii dla przemysłu, prostszych procedur inwestycyjnych i rozwoju gospodarki obiegu zamkniętego. Mechanizm CBAM ma natomiast wyrównywać koszty emisji między producentami z Unii a importerami z państw, w których normy środowiskowe są niższe.

Dla Polski transformacja jest szczególnie wymagająca, ponieważ krajowa energetyka nadal w dużej mierze opiera się na paliwach kopalnych. Przemysł energochłonny mierzy się z wysokimi cenami prądu i kosztami uprawnień do emisji. Wśród potrzebnych działań wymienia się rozwój morskiej energetyki wiatrowej, farm słonecznych, nowoczesnego ciepłownictwa oraz energetyki jądrowej, obejmującej zarówno duże reaktory, jak i technologie SMR.

Bezpieczeństwo energetyczne zależy także od surowców

Wojna w Ukrainie pokazała ryzyko wynikające z uzależnienia od importu gazu, ropy i węgla z kierunków niestabilnych politycznie. Plan REPowerEU przyspieszył odejście od tych paliw, traktując rozwój OZE nie tylko jako działanie klimatyczne, ale również sposób na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego.

Większa produkcja energii z wiatru, słońca i biometanu pozwala ograniczyć wydatki na import paliw. Pojawia się jednak nowe zagrożenie – zależność od dostaw litu, kobaltu, metali ziem rzadkich oraz komponentów do paneli fotowoltaicznych i baterii. Akt o surowcach krytycznych ma wspierać wydobycie, przetwarzanie i recykling strategicznych materiałów na terenie Europy.

W Świętochłowicach znaczenie tych zmian widać także w projektach dotyczących budynków jednorodzinnych. Artykuł przygotowano w ramach kampanii edukacyjnej związanej z projektem montażu instalacji OZE na domach na terenie miasta. Beneficjentem jest Gmina Świętochłowice, a wartość przyznanej dotacji wynosi 3 393 428,70 zł. Takie wsparcie pokazuje, że unijna polityka energetyczna nie kończy się na dokumentach i celach dla całego kontynentu – obejmuje również konkretne instalacje powstające przy prywatnych budynkach.

na podstawie: Urząd Miasta.